تاریخ شکل گیری مرزهای ایران جدید که در عین حال در مقیاسی محدود تاریخچۀ چگونگی گام نهادن ایران به جهان معاصر نیز محسوب می گردد، تاریخ مهّم و پیچیده ای است؛ مجموعه ای از تحوّل و تلاقی چندین و چند عامل مختلف چون رقابت و رویارویی قدرت های جهانی از یکسو و روابط غامض قدرت های محلی و دولت مرکزی از سوی دیگر، شناسایی و تفکیک هر یک از این عوامل و توضیح سیر تاریخی و تأثیر متقابل آنها در چارچوب تحوّلات مرزی شرق ایران در فاصلۀ سال های پایانی قرن نوزدهم تا مراحل میانی قرن بعد، موضوع اصلی این بررسی را تشکیل می دهد.