طالبان، این خونخواران و خونریزان پیشاداعشی که تا همین لحظه و در دهه‌ی سوم هزاره‌ی سوم هم سرسوزنی تغییری در نگرش ارتجاعی‌شان نسبت به جهان و انسان ایجاد نشده، در اولین دوران به قدرت رسیدنشان، افغانستانی که رو به سوی مدرن‌شدن داشت و انسان‌ها، زن و مرد، در آن احترام و عزت داشتند را بالکل نابود کردند. در حد فاصل سال‌های 1994 تا 2001، طالبان چنان همه‌ی نشانه‌های آزادی و آزادگی را ویران کردند که همه‌ی کورسوهای امید برای تغییر شرایط در اذهان مردم افغانستان ازبین رفته بود و در دوران دوم قدرت گرفتن‌شان در سال 2021 نیز به همین صورت. «وقتی موسی کشته شد» داستانی برآمده از دل سیاه‌ترین دوران سرزمین و مردمانی‌ست که در چنگال شیاطین طالبان گرفتارند و احکام و دستوراتی در زندگی‌شان اجرا می‌شود که از کوچک‌ترین نشانه‌های زیست انسانی تهی‌ست. در این میان، موسی، پسر جوانی که مادرزاد معلول است، در روستایی در افغانستان طالبانی، هم دل به عشق سپرده و هم برای تحقق رویاهایش در ورطه‌ی جنون و خیال فرو شده. کتاب «وقتی موسی کشته شد» رمانی‌ست که ضیا قاسمی، در دوران مهاجرت اجباری‌اش نوشته و سعی کرده با ابزار ادبیات، تصویری درست از کشور گرفتار طالبانیسم منحوس ارائه دهد. قهرمان این کتاب، یکی از آن هزارانی‌ست که در میان میلیون‌ها، مجبور شده طریقتی برای بودن را برگزیند که از هر گوش و چشمی پنهان بماند تا به این واسطه شاید بتواند زیستن زندگی‌اش را مال خود کند و از شر اهریمنان در امان بماند.
