کتاب نهضت الکساندر دوما در دوره قاجار و کاترین هووارد - جلد هشتم (الف) نوشتۀ نیایش پورحسن، از مجموعه سیری در تاریکی های نمایش و ادبیات نمایشی ایران در عصر قاجار، به تاریخ و نقد نمایش نامه نویسی در ایران و فرانسه در عصر قاجار می پردازد و نهضت ترجمه در این تاریخ را بررسی می کند. الکساندر دوما (Alexandre Dumas) شاعر، روزنامه نگار، نویسنده، نمایش نامه نویس، داستان نویس، سفرنامه نویس، وقایع نگار و مورخ مشهور و پرکار در قرن 19 میلادی به شمار می رود. بعضی از نویسندگان برجسته آثار او را به شدت مورد ستایش قرار داده و برخی دیگر اعتباری برای آن ها قائل نشده اند. دوما بیش از هر نویسنده ای در دنیا طرفدار و خواننده دارد و می توان گقت پرخواننده ترین نویسنده در قرن 19 و 20 محسوب می شود. دوما نه فقط در عرصۀ رمان، بلکه در حوزۀ نمایش نامه نویسی هم به عنوان فردی برجسته شناخته می شود. او به مکتب رمانتیسم ملحق شد و به عنوان یکی از اعضا و پیشروان رمانتیسم اولین نمایش نامۀ جدی خود در این مکتب با نام «هنری سوم و دربارش» را به نگارش درآورد. علاوه بر این او یکی از پیشروان درام نویسی مکتب رمانتیسم و بی شک یکی از تداوم دهندگان این مکتب نیز به شمار می رود. او در دوران قاجار در میان مترجمان و روشنگران ایرانی بسیار مورد توجه قرار گرفت و به همین دلیل شاید دوما بعد از مولیر دومین نویسنده ای باشد که در آن تاریخ به این شدت مورد استقبال واقع شد. او در ایران بسیار مشهور است. معرفی او و ترجمۀ آثارش در ایران، ید بسیار طولانی و بیش از 150 سال قدمت دارد. این ترجمه ها که آغازش از عصر قاجار بود، نه فقط یکی از ملزومات اساسی بازار نشر را شامل شد، بلکه ترجمۀ این آثار در جایگاه خود در نهضت مشروطه خواهی و روشن گری ایرانیان تأثیر بسیار فراوانی داشت. به دلیل پیشرو بودن الکساندر دوما در مکتب رمانتیسم، این کتاب قصد دارد در کنار معرفی نهضت دوما در عصر قاجار، شمه ای از این مکتب فرانسوی و تأثیرش در تاریخ ادبی و ادبیات نمایشی ایران را نیز معرفی کند. این کتاب جلد هشتم از مجموعه سیری در تاریکی های نمایش و ادبیات نمایشی ایران در عصر قاجار است که تلاش می کند گوشه ای از زندگانی و آثار و نمایش نامه های الکساندر دوما را شرح بدهد و تأثیرات و نهضت بزرگ این نمایش نامه نویس برجسته را در دوران قاجار مورد بررسی قرار دهد. این کتاب برای اولین بار نمایش نامۀ قدیمی، تازه یافت شده و منتشر نشده ای به نام «کاترین هووارد» را که در آخرین روزهای پادشاهی مظفرالدین شاه و شروع جنبش مشروطه توسط میرزایوسف خان اعتصام الملک ترجمه و بعد فراموش شد، بعد از حدود 150 سال منتشر کرده است. در این مجلد در آغاز به زندگی، آثار و نمایش نامه های الکساندر دوما پرداخته شده، سپس نهضت دوما در عصر قاجار و همچنین نهضت ترجمۀ آثار نمایشی او در این دوران مورد بررسی قرار گرفته است.